Gdy rozpoczynamy pracę w nowej firmie, pierwszym krokiem jest bardzo często zawarcie umowy na okres próbny. To specyficzny i nieobowiązkowy rodzaj kontraktu, który ma na celu przede wszystkim sprawdzenie predyspozycji i kwalifikacji kandydata na konkretnym stanowisku (pracodawca może bowiem od razu zaproponować umowę na czas określony lub nieokreślony). Chociaż ten czas kojarzy się głównie z weryfikacją umiejętności, pracownikowi przysługują wówczas pełne prawa pracownicze – w tym prawo do płatnego odpoczynku.
Zgodnie z Kodeksem pracy, każdy stosunek pracy jest gwarantem prawa do urlopu wypoczynkowego. Jak dokładnie wygląda kwestia naliczania wolnego oraz czas trwania samej umowy w świetle obowiązujących przepisów?
Zasady naliczania wolnego w trakcie weryfikacji pracownika
Wymiar urlopu, z którego można skorzystać na okresie próbnym, zależy bezpośrednio od rocznego wymiaru, do jakiego pracownik ma prawo. Przepisy uzależniają go od ogólnego stażu pracy (do którego wliczają się również wyznaczone ustawowo lata nauki, np. ukończenie studiów wyższych daje aż 8 lat do stażu urlopowego):
- 20 dni urlopu w roku – przy stażu pracy krótszym niż 10 lat,
- 26 dni urlopu w roku – przy stażu pracy wynoszącym co najmniej 10 lat (np. absolwent studiów wyższych osiąga ten próg już po przepracowaniu 2 lat).
Podczas umowy próbnej zastosowanie znajduje zasada proporcjonalności. Za każdy przepracowany miesiąc pracownik nabywa prawo do 1/12 ze swojej rocznej puli.
Praktyczny wymiar urlopu – przykłady rozliczeń:
- Przykład 1 (Pierwsza praca, umowa na 3 miesiące):Jeżeli pracownik ze stażem poniżej 10 lat (roczny wymiar 20 dni) zawarł umowę od 2 stycznia do 31 marca, za każdy miesiąc zyska prawo do ułamkowej części urlopu. Za pełne 3 miesiące daje to wyliczenie: $3/12 \times 20 = 5 \text{ dni}$ wolnego do wykorzystania.
- Przykład 2 (Wyższy staż, umowa na przełomie miesięcy):Jeśli osoba z prawem do 26 dni urlopu w roku podpisze umowę od 20 stycznia do 20 lutego, prawo do urlopu nalicza się zarówno za styczeń, jak i za luty (czyli za 2 miesiące), co daje $2/12 \times 26 = 4,33$, czyli po zaokrągleniu 5 dni wolnego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy za styczeń urlop został już rozliczony i przyznany przez poprzedniego pracodawcę.
Co ciekawe, przepisy pozwalają na to, aby pracodawca i pracownik porozumieli się w kwestii czasu trwania umowy – strony mogą uzgodnić, że kontrakt na okres próbny zostanie wydłużony o czas, w którym pracownik przebywał na urlopie wypoczynkowym lub miał inną usprawiedliwioną nieobecność.
Od czego zależy czas trwania umowy próbnej?
Maksymalny czas, na jaki można zawrzeć umowę w celu sprawdzenia kwalifikacji pracownika, wynosi 3 miesiące. Ustawodawca powiązał jednak dopuszczalną długość tego kontraktu z planami na dalsze zatrudnienie. Umowa próbna nie może przekroczyć:
- 1 miesiąca – jeżeli pracodawca zamierza następnie zatrudnić pracownika na czas określony krótszy niż 6 miesięcy;
- 2 miesięcy – gdy planowana kolejna umowa na czas określony ma trwać minimum 6 miesięcy, ale krócej niż rok;
- 3 miesięcy – w sytuacjach, kiedy w planach jest podpisanie dłuższego kontraktu.
Istnieją jednak specyficzne uwarunkowania prawne modyfikujące te terminy. Jeśli uzasadnia to rodzaj wykonywanej pracy, strony mogą jednorazowo przedłużyć umowę 1-miesięczną lub 2-miesięczną maksymalnie o dodatkowy 1 miesiąc.
Warto również pamiętać o ograniczeniach dotyczących ponownego sprawdzania tego samego pracownika. Niedozwolone jest powtórne zawarcie umowy na okres próbny, jeśli pracownik ma wykonywać obowiązki na tym samym stanowisku. Kolejna umowa próbna z tą samą osobą wchodzi w grę wyłącznie wtedy, gdy ma ona realizować zupełnie inny rodzaj pracy.
Treści publikowane w serwisie internetowym https://fidus-podatki.pl/blog mają charakter informacyjno-edukacyjny. Nie stanowią one porad prawnych / księgowych i nie zastępują profesjonalnej pomocy prawnej / księgowej. Autor nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki związane z ich wykorzystywaniem.