Planowanie zabezpieczenia emerytalnego to dziś jeden z kluczowych elementów zarządzania finansami osobistymi. Wśród dostępnych instrumentów szczególne miejsce zajmuje IKZE, funkcjonujące na podstawie przepisów ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego. Popularność tego rozwiązania wynika przede wszystkim z możliwości skorzystania z odliczenia podatkowego. Sprawdźmy zatem, czy odliczenie wpłaty na IKZE od dochodów małżonka jest dopuszczalne przy wspólnym rozliczeniu.
IKZE – zasady gromadzenia środków i prawo do odliczenia
Przepisy regulujące funkcjonowanie IKZE określają szczegółowe zasady dokonywania wpłat, wypłat, wypłat transferowych, częściowego zwrotu oraz zwrotu środków. Wpłata na IKZE oznacza przekazanie środków pieniężnych przez oszczędzającego na rachunek IKZE albo przekazanie pożytków z papierów wartościowych zgromadzonych na tym koncie.
Podatnik posiadający IKZE ma prawo do odliczenia od dochodu wpłat dokonanych w danym roku podatkowym – na zasadach wynikających z przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych – pod warunkiem że oszczędza wyłącznie na jednym IKZE.
Wpłaty na IKZE są objęte rocznym limitem. Ich wysokość nie może przekroczyć 1,2-krotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej określonego w ustawie budżetowej lub prowizorium budżetowym (albo ich projektach). W przypadku IKZE prowadzonego w formie umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym limit odnosi się wyłącznie do tej części składki ubezpieczeniowej, która stanowi wpłatę na IKZE.
Jeżeli do końca roku poprzedzającego rok dokonywania wpłat nie jest znana wartość prognozowanego wynagrodzenia, podstawę do ustalenia limitu stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie z trzeciego kwartału roku poprzedniego. Wysokość limitu ogłaszana jest corocznie w „Monitorze Polskim”.
Odliczenie wpłaty na IKZE przysługuje wyłącznie do wysokości osiągniętego dochodu. W sytuacji, gdy podatnik wpłacił więcej, niż wynosi jego dochód za dany rok podatkowy, nadwyżka nie podlega rozliczeniu w kolejnych latach. Warto podkreślić, że limit wpłat wynika z przepisów regulujących IKZE, a nie bezpośrednio z ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wspólne rozliczenie małżonków a odliczenie wpłaty na IKZE
Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o PIT małżonkowie mogą skorzystać ze wspólnego opodatkowania, jeżeli przez cały rok podatkowy pozostawali w związku małżeńskim oraz istniała między nimi wspólność majątkowa. Wspólne zeznanie podatkowe obejmuje sumę dochodów obojga małżonków, jednak przed obliczeniem podatku każdy z nich dokonuje odrębnych odliczeń przewidzianych w art. 26 ustawy o PIT, w tym odliczenia wpłaty na IKZE.
Oznacza to, że odliczenie wpłaty na IKZE przysługuje temu małżonkowi, który faktycznie dokonał wpłaty na własne IKZE i osiągnął dochód podlegający opodatkowaniu według skali podatkowej. Nie jest możliwe „przeniesienie” odliczenia na drugiego małżonka w sytuacji, gdy to on nie dokonał wpłaty.
Jednocześnie przepisy dopuszczają wspólne rozliczenie także wtedy, gdy jeden z małżonków nie uzyskał dochodów opodatkowanych według skali podatkowej albo osiągnął dochód w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku. W takim przypadku odliczenie wpłaty na IKZE dokonane przez drugiego małżonka nadal wpływa na obniżenie łącznej podstawy opodatkowania w ramach wspólnego rozliczenia.
Wypłata środków z IKZE – podstawowe warunki
Wypłata środków zgromadzonych na IKZE jest możliwa po spełnieniu warunków ustawowych. Oszczędzający musi ukończyć 65 lat oraz dokonywać wpłat na IKZE co najmniej w pięciu latach kalendarzowych.
Wypłata może nastąpić jednorazowo albo w ratach. W przypadku wyboru wypłaty ratalnej okres jej trwania powinien wynosić minimum 10 lat. Jeżeli jednak wpłaty były dokonywane krócej niż przez 10 lat, okres wypłaty w ratach może odpowiadać okresowi oszczędzania.
Pierwsza rata lub wypłata jednorazowa powinna zostać zrealizowana w terminie do 14 dni od dnia złożenia wniosku, o ile oszczędzający nie wskaże późniejszego terminu.
Podsumowanie
Odliczenie wpłaty na IKZE stanowi istotny element optymalizacji podatkowej w ramach podatku dochodowego od osób fizycznych. W przypadku wspólnego rozliczenia małżonków odliczenia dokonuje ten z nich, który faktycznie wpłacił środki na swoje IKZE. Preferencja podatkowa może jednak przełożyć się na obniżenie podatku należnego w ramach wspólnego zeznania podatkowego, o ile spełnione są ustawowe warunki dotyczące zarówno IKZE, jak i wspólnego opodatkowania.